تولد یک نوزاد می تواند زمینه ساز شکل گیری مجموعه ای از احساسات قدرتمند، از هیجان و شادی تا ترس و اضطراب در مادر شود. اما تولد نوزاد می تواند به حالتی منجر شود که شاید انتظارش را نداشته باشید و آن چیزی نیست جز افسردگی.
به نقل از “پاور آو پازیتیویتی“، احساس غم و اندوه در مادر مبتلا به افسردگی پس از زایمان می تواند چنان قدرتمند باشد که در توانایی وی برای مراقبت از خود یا خانواده‌اش اختلال ایجاد کند.
تولد نوزاد رویدادی در زندگی یک بانو محسوب می شود که اغلب با یک احساس شادی و خوشی فراوان همراه است. جان بخشیدن به موجودی جدید و ارزشمند می تواند انسان را به وجود آورد. این شادی با وجود تمام دشواری ها و چالش هایی که ممکن است پیش و پس از تولد وجود داشته باشند، احتمالا در طول زندگی مادر باقی می ماند.
اما همان گونه که اشاره شد، عوارضی پیش و پس از تولد نوزاد ممکن است شکل بگیرند. این عوارض می توانند فوق العاده دشوار، گیج کننده، خسته کننده و حتی خطرناک باشند. دشواری ها در طول بارداری و پس از زایمان می توانند به قیمت سلامت جسمانی و روانی مادر تمام شوند و گاهی اوقات به سطحی بسیار ناسالم برسند.
برخی از مادران ممکن است افسردگی پس از زایمان (PPD) را تجربه کنند که در این مطلب به آن می پردازیم.

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

تفاوت بین افسردگی پس از زایمان و گرفتگی خلق

گرفتگی خلق ناشی از تولد نوزاد (Baby Blues) اصلاحی عمومی است که برای تشریح احساسات نگرانی، ناخشنودی و خستگی که بسیاری از بانوان پس از تولد نوزاد تجربه می کنند، استفاده می شود. بنابر ارزیابی موسسه ملی سلامت روانی آمریکا، 80 درصد مادران گرفتگی خلق را تجربه می کنند. احساساتی که در این شرایط تجربه می شوند، خفیف هستند و به طور کلی پس از یک یا دو هفته از بین می روند.
افسردگی پس از زایمان نیز موجب بروز این احساسات می شود، اما درجه ای که افراد مبتلا به این شرایط تجربه می کنند بسیار بیشتر است. همچنین، نشانه های دیگری نیز اغلب پدیدار می شوند.
باید به این نکته توجه داشته که افسردگی پس از زایمان به عنوان یک بیماری روانی و پزشکی در نظر گرفته می شود و اگرچه شیوع آن کمتر از گرفتگی خلق است، اما شایع‌تر از آن چیزی است که ممکن است فکر کنید.
بنابر گزارش مراکز کنترل و پیشگیری از بیماری آمریکا، 11 تا 20 درصد از بانوانی که در هر سال بچه‌دار می شوند، نشانه های افسردگی پس از زایمان را تجربه می کنند. با در نظر گرفتن میانگین 15 درصد، این تعداد تنها در آمریکا برابر با حدود 600 هزار مورد افسردگی پس از زایمان است.

چهار علائم اصلی افسردگی پس از زایمان

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

ناتوانی یا عدم تمایل به تصمیم گیری

اضطراب یکی از نشانه های اصلی افراد مبتلا به افسردگی پس از زایمان است و اغلب از شدت بالایی برخوردار است. برای بانوانی که نخستین فرزند خود را به دنیا آورده اند، این اضطراب می تواند ناتوان کننده به نظر برسد و هر گونه تصمیم گیری را برای آنها دشوار سازد.
اما تصیم گیری برای افراد مبتلا به افسردگی پس از زایمان اغلب شامل ترس نیز می شود. بانوی مبتلا به افسردگی پس از زایمان تا پیش از این در انتخاب های خود با دشواری مواجه بوده، اما زمانی که موقع تصمیم گیری درباره چیزی مرتبط با مراقبت از نوزاد (به عنوان مثال، تغذیه) می رسد، یک احساس ترس می تواند همه چیز را تحت تاثیر قرار دهد. بیشتر مواقع احساس ترس از انجام کاری اشتباه در این بانوان شکل می گیرد.

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

گریه یا طغیان های احساسی

هر فردی که افسردگی را تجربه کرده باشد با یورش ناگهانی احساسات منفی آشنا است. احساسات افسرده کننده در بانوان مبتلا به افسردگی پس از زایمان از شدت بیشتری برخوردار می شوند و از این رو، آثار آنها را تشدید می کند.
افسردگی شدید به طور قابل توجهی ساختار شیمیایی مغز از جمله ترشح سروتونین – یک انتقال دهنده عصبی مسئول تثبیت خلق و خو – را تغییر می دهد. برای مادران مبتلا به افسردگی پس از زایمان این تغییر شیمیایی در مغز – همراه با استرس اجتناب ناپذیر که مادر شدن در پی دارد – می تواند به هجوم احساسات طاقت فرسا منجر شود. این شرایط می تواند به گریه های شدید، خشم، طغیان های کلامی و دیگر رفتارهای نامنظم منجر شود.

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

خسته، اما ناتوان در به خواب رفتن

بانوی که به تازگی مادر شده است، اغلب از خواب کافی برخوردار نیست. تغذیه و مراقبت از نوزاد در طول شب یکی از روال های رایج است. در بیشتر شرایط، هنگامی که نوزاد خواب است مادر کمبود خواب را با به خواب رفتن جبران می کند.
با این وجود، با توجه به دلایل بی شمار، مادران مبتلا به افسردگی پس از زایمان اغلب ناتوانی در به خواب رفتن را گزارش می کنند که این شرایط به نام بی خوابی شناخته می شود.
هنگامی که مادر سرانجام به خواب می رود نیز کیفیت خواب اغلب ضعیف است. این چرخه ناسالم هرچه بیشتر مشکلات و عوارض موقعیتی که به خودی خود پیچیده است را شدت می بخشد.

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

افکار آسیب رساندن به خود یا نوزاد

اگرچه این نشانه احتمالا یک محصول جانبی از فعالیت غیر عادی مغز است، اما به واسطه استرس و اضطراب شدید بدتر می شود و از نظر متخصصان پزشکی شرایطی جدی در نظر گرفته می شود. متاسفانه، بسیاری از بیماران مبتلا به افسردگی پس از زایمان از این که در پی کسب راهنمایی برای مقابله با این افکار باشند، احساس خجالت و شرمندگی می کنند.
اما روانپزشکان و پزشکان بر این مساله تاکید دارند که دریافت کمک هیچ گونه شرمندگی ندارد. در حقیقت، بسیاری از مادرانی که کمک دریافت می کنند به این مساله اشاره دارند که طرح درمان می تواند به پشت سر گذاشتن این دوران دشوار کمک کند.

در زنانی که قبل از بارداری دارای افسردگی یا سایر اختلالات روانی بوده اند، خطر ابتلا به افسردگی پس از زایمان بیشتر است. همچنین در زنانی که از حمایت اجتماعی برخوردار نیستند و یا دچار استرسهای اضافی و شرایط استثنایی هستند، احتمال افسردگی بیشتر است.

علائم دیگر افسردگی پس از زایمان

اگر از علائم زیر، پنج مورد یا بیشتر را تقریباً هر روز و در بیشتر طول روز، به مدت حداقل دو هفتۀ متوالی تجربه کردید، ممکن است مبتلا به افسردگی پس از زایمان شده باشید:

  • احساس غم و اندوه شدید، پوچی یا ناامیدی
  • احساس برانگیختگی و خشم
  • گریه کردن مداوم یا بیشتر وقت‌ها قرار داشتن در آستانۀ گریه
  • بی‌علاقگی یا لذت نبردن از فعالیت‌ها و سرگرمی‌های معمول خود
  • دشواری در به خواب رفتن در آغاز شب یا مشکل در بیدار ماندن طی روز
  • از دست دادن اشتها یا خوردن بیش از حد
  • احساس گناه شدید
  • حس بی‌ارزش بودن زندگی
  • داشتن افکار منفی در مورد خودتان
  • ترس از تنها ماندن با کودکتان
  • حس ترس بی‌‌دلیل و غیرقابل کنترل
  • وسواس بیش از حد
  • مشکل در تمرکز یا تصمیم‌گیری
  • حواس پرتی
  • کناره‌گیری از دوستان و خانواده
  • بی‌علاقگی به کودک
  • ناتوانی در مراقبت از کودک
  • احساس خستگی شدید و رخوت

دلایل افسردگی پس از زایمان

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

با توجه به تحقیقات انجام‌شده، افسردگی پس از زایمان با تغییرات هورمونی منحصربه‌فردی که پس از زایمان رخ می‌دهد در ارتباط است و محققان بر این باورند که تغییرات ناگهانی در سطح هورمون‌ها پس از زایمان، می‌تواند به افسردگی در زنانی که به تغییرات در سطوح استروژن و پروژسترون حساس‌تر هستند منجر شود.
به‌طورکلی، افسردگی پس از زایمان ناشی از ترکیب عوامل هورمونی، زیست‌محیطی، عاطفی و ژنتیکی است که برخی از آنها خارج از کنترل شما هستند. برخی از زنان ممکن است به نوعی احساس کنند که مسئول ابتلا به افسردگی پس از زایمان هستند، اما افسردگی به دلیل انجام دادن یا انجام ندادن کاری رخ نمی‌دهد. همچنین اگر در دوران بارداری افسردگی یا اضطراب داشتید یا اگر دچار گرفتگی خلق پس از زایمان بوده‌اید، ممکن است احتمال بیشتری برای افسردگی پس از زایمان داشته باشید. عوامل دیگری که به زیاد شدن احتمال افسردگی پس از زایمان کمک می‌کند شامل خستگی جسمی پس از زایمان، تلاش برای تطبیق عاطفی خودتان با مادر شدن و محرومیت از خواب و بی‌خوابی‌های مداوم است.


درمان افسردگی پس از زایمان

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

افسردگی درمان‌نشده می‌تواند گیج‌کننده و حتی ترسناک باشد و وضعیت شما را بدتر کند. لازم است بدانید که این عارضه تا حد بسیار زیادی قابل درمان است، بنابراین لازم نیست که بترسید یا دلهرۀ بدی داشته باشید. درمان، برای شما حمایتی را فراهم می‌کند که از فرو رفتنتان ا به افسردگی عمیق که سخت‌تر قابل درمان است جلوگیری شود. همچنین داشتن مشاور یا پزشکی که شرایط شما برایش قابل درک باشد، می‌تواند کمک کند کمتر احساس تنهایی کنید. با درمان افسردگی راحت‌تر می‌توانید با کودک خود پیوند برقرار کنید و قادر به مراقبت بهتری از او هستید. بنابراین در صورت داشتن علائم افسردگی، پزشکتان را ملاقات کنید، تا بتوانید رفتن به مشاوره برای درمان یا مصرف دارو را آغاز کنید.
اگر شما علائم خفیفی از افسردگی را دارید، پزشک ممکن است توصیه کند به طور منظم با او ملاقات کنید. اگر علائم شما شدیدتر باشد، پزشک ممکن است برای شما مشاوره و داروهای ضدافسردگی یا هر دو را توصیه کند. مشاوره، گفت‌وگوی فرد مراجع به یک درمانگر در یک مرکز مشاوره است. در خانواده‌درمانی یا زوج‌درمانی نیز، درمانگر برای درمانتان در صورت لزوم با شما، همسرتان یا یکی از اطرافیانتان صحبت می‌کند.
داروهای ضدافسردگی، مواد شیمیایی مغز را متعادل می‌کند که تنظیم‌کنندۀ خلق‌وخوی شماست. اگر پزشک شما لازم بداند، در مورد انواع مختلف داروهای ضدافسردگی صحبت خواهد کرد. پس از مصرف دارو به مدت سه یا چهار هفته، به احتمال زیاد شروع به بهبود می‌کنید. داروهای ضدافسردگی می‌تواند عوارض جانبی ایجاد کند، اما بیشتر آنها پس از مدت کوتاهی برطرف خواهد شد. اگر دچار عوارض جانبی شوید که با زندگی روزمرۀ شما تداخل دارد یا اگر افسردگی شما بدتر شد، فوراً پزشک خود را در جریان قرار دهید.

مصرف داروهای ضدافسردگی هنگام شیردهی

مصرف داروهای ضدافسردگی در حین شیردهی بی‌خطر است. هرچند داروها از طریق شیر مادر به نوزاد منتقل می‌شود، اما سطح آنها بسیار پایین است. مهارکننده‌های انتخابی بازجذب سروتونین، ایمن‌ترین گزینه تلقی می‌شود و اغلب برای زنان شیرده مبتلا به افسردگی تجویز می‌شود. دیگر داروهای ضدافسردگی نیز به نظر می‌رسد بی‌خطر باشد شامل مهارکننده‌های بازجذب نوراپی‌نفرین و بیشتر داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای است.
بر اساس برخی پژوهش‌ها، نوزادان مادرانی که داروهای ضدافسردگی مصرف کرده‌اند و با شیر مادر تغذیه شده‌اند، ممکن است کمی بیشتر تحریک‌پذیر باشند یا در تغذیه یا خواب دچار مشکلاتی باشند. با این حال، نوزادان مادرانی با افسردگی درمان‌نشده نیز می‌توانند همین مشکلات را داشته باشند. اگر می‌خواهید بدانید که تغییر در غذا خوردن، خواب یا رفتار کودک شما ناشی از داروهایی است که مصرف می‌کنید، با پزشک خود صحبت کنید و به خاطر داشته باشید که مصرف داروی خود را ادامه دهید، مگر این که پزشک دستور قطع آنها را بدهد.

مقابله با افسردگی

با این وجود که بهترین راه برای درمان افسردگی، کمک گرفتن از یک پزشک متخصص است، اما بعد از مراجعه به پزشک و مشاوران مربوطه، راهکارهایی برای مراقبت از خودتان در طول روزهای بهبود از افسردگی نیز وجود دارد که بهتر است با آنها آشنا باشید تا شروع به انجام دادن آنها کنید. برخی از این نکات شامل موارد زیر است:

  • با خودتان مهربان باشید.
  • از خودتان انتظارات بیش ‌از حد نداشته باشید.
  • از دیگران کمک بگیرید.
  • احساسات خود را بیان کنید.
  • به خودتان برسید.
  • کمی استراحت کنید.
  • از خانه خارج شوید.
  • خودتان را کمی آسوده و رها کنید.
  • رژیم غذایی متعادل داشته باشید. اگر اشتهایتان کم است می‌توانید در طول روز از میان وعده‌های سبک استفاده کنید. میتوانید از پزشکتان بخواهید که در صورت لزوم برای شما مکمل‌های غذایی تجویز کند.
  • ورزش منظم روزانه داشته باشید به عنوان مثال در فضای باز قدم بزنید. ورزش به شما کمک می‌کند که خلق و خوی شما بهتر شده و سرحال شوید.
  • تا جایی که امکان دارد در معرض نور خورشید قرار بگیرید. پرده‌های خانه را کنار بزنید و تا جایی که امکان دارد در طول روز از خانه بیرون بروید.
  • برای تهیه غذا و سایر کار‌های خانه، از دوستان و یا اعضای خانواده و همسرتان کمک بگیرید. دوستان و اعضای خانواده معمولا از کمک کردن به شما خوشحال می‌شوند.
  • خود درمانی ممنوع، از مصرف کافئین و همچنین مصرف خودسرانه دارو برای بهبود وضعیتتان اکیدا خودداری کنید. اگر علائمی از افسردگی بعد از زایمان دارید به پزشک مراجعه کرده و با ایشان مشورت کنید.
  • برای بیرون رفتن و ملاقات با دوستانتان یک برنامه منظم ترتیب دهید و از آن‌ها بخواهید که به صورت منظم با شما تماس گرفته و به ملاقات شما بیایند. دور بودن از جمع می‌تواند افسردگی را بدتر کند مخصوصاً اگر با استرسِ بزرگ کردن یک نوزاد نیز همراه باشد.

عوامل خطر افسردگی بعد از زایمان

  • اگر سابقه افسردگی دارید، چه در دوران بارداری و چه در زمان های دیگر
  • اختلال دو قطبی دارید
  • خانواده ای دارید که افسردگی و یا اختلالات روحی دیگری دارند
  • رویدادهای استرس زا در طول سال گذشته را تجربه کرده اید، مانند مشکلات بارداری، بیماری و یا از دست دادن شغل
  • کودکتان دارای مشکلات سلامتی و یا نیازهای خاص دیگر است
  • شما دوقلوها، سه قلو یا چند تولد دیگر دارید
  • برای تغذیه با پستانتان مشکل دارید
  • مشکلاتی در رابطه با همسرتان دارید
  • یک سیستم حمایتی ضعیف دارید
  • مشکلات مالی دارید
  • بارداریتان بدون برنامه ریزی و یا ناخواسته بوده است

چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

مشکلات و عوارض جدی افسردگی بعد زایمان

پس از درمان افسردگی پس از زایمان، افسردگی پس از زایمان می تواند با پیوند مادر – کودک تداخل پیدا کند و موجب مشکلات خانوادگی شود. 

برای مادران
افسردگی بعد از زایمان درمان نشده می تواند ماه ها یا بیشتر طول بکشد و گاهی به یک اختلال افسردگی مزمن تبدیل شود. حتی در هنگام درمان افسردگی پس از زایمان، خطر نابودی قسمت هایی از آینده را افزایش می دهد. 

برای پدرها
این افسردگی روحی می تواند تاثیر کمی داشته باشد و باعث ایجاد فشار عاطفی برای همه افراد نزدیک به یک نوزاد جدید شود. هنگامی که یک مادر افسرده می شود، خطر افسردگی در پدر نیز ممکن است افزایش یابد. و پدران هم اکنون در معرض خطر افسردگی قرار دارند . 

برای بچه ها
کودکان این مادران دچار مشکلات عاطفی و رفتاری مانند خوابیدن و خوردن ، گریه بیش از حد، و تاخیر در توسعه زبان می شوند.


چگونه افسردگی پس از زایمان را پشت سر بگذاریم + دلایل، علائم و رفع آن

پیش گیری از افسردگی بعد از زایمان

اگر شما سابقه افسردگی – مخصوصاً افسردگی پس از زایمان دارید – به پزشک خود بگویید که الان در حال برنامه ریزی برای باردار شدن هستید یا به محض اینکه متوجه شدید که باردار شدید، به او بگویید.
در دوران بارداری، پزشکتان می تواند علائم افسردگی را از نزدیک بررسی کند. ممکن است او یک پرسشنامه افسردگی را در دوران بارداری و بعد از زایمان برایتان تکمیل کند.
گاهی اوقات افسردگی خفیف می تواند با گروه های حمایتی، مشاوره و یا درمان های دیگر مدیریت شود.
در موارد دیگر، داروهای ضد افسردگی نیز ممکن است توصیه شود – حتی در دوران بارداری.
 بعد از اینکه نوزادتان به دنیا آمد، پزشک ممکن است معاینه اولیه پس از زایمان را برای مشاهده علائم و نشانه های افسردگی پس از زایمان توصیه کند.
اگر زود شناسایی شود، درمان قبلی می تواند آغاز شود.
اگر شما سابقه افسردگی پس از زایمان دارید، ممکن است پزشک درمان افسردگی و یا روان درمانی را بلافاصله پس از زایمان توصیه کند.


سوالات متداول

چه نوع داروی گیاهی برای کاهش افسردگی پس از زایمان توصیه میشود؟

 مصرف چای بابونه در روزهای پس از زایمان هم کیفیت خواب مادر را افزایش داده، هم احتمال بروز افسردگی پس از زایمان را کاهش می‌دهد.
استفاده از دمنوش بادرنجبویه ـ استنشاق عطر گل نسترن

مصرف چه نوع غذایی برای درمان افسردگی پس از زایمان مناسب است؟

ماهی ها به ویژه ماهی های چرب مانند سالمون، ساردین و قزل آلا، گردو، دانه کتان و شاهدانه از منابع خوب اسیدهای چرب امگا- 3 به شمار می روند.و در روند درمان کمک کننده اند.

آیا افسردگی افسردگی پس از زایمان در پدران هم دیده می شود؟

پدران جدید نیز می‌توانند افسردگی پس از زایمان را تجربه کنند. ممکن است آن ها احساس ناراحتی یا خستگی کنند‌، دچار اضطراب شوند‌ یا در الگوهای معمول خوردن و خواب آن ها تغییر ایجاد شود. همین علائم را مادران با افسردگی پس از زایمان دارند. پدرانی که جوان هستند‌، سابقه افسردگی دارند‌، با مشکلات ارتباطی را تجربه می‌کنند و یا از نظر مالی مشکل دارند‌، بیشتر در معرض افسردگی پس از زایمان هستند.
افسردگی پس از زایمان در پدر همانند افسردگی پس از زایمان مادر، می تواند تأثیرات منفی بر روابط شریک زندگی و رشد کودک داشته باشد‌. اگر پدر جدیدی هستید و در دوران بارداری شریک زندگی خود یا در اولین سال پس از تولد فرزندتان علائم افسردگی یا اضطراب را تجربه کرده اید‌، با پزشک معالج خویش صحبت کنید. درمان‌ های مشابه و حمایت‌ هایی که برای مادران مبتلا به افسردگی پس از زایمان انجام می‌ شود در درمان افسردگی پس از زایمان در پدران می‌ تواند مفید باشد.

چه زمانی لازم است به پزشک مراجعه کنید؟

وجود افکار خودکشی
تشدید علائم افسردگی‌
سخت شدن مراقبت از کودک‌
دشواری در انجام کارهای روزمره
عدم بهبود افسردگی پس از دو هفته
وجود افکار مربوط به آسیب رساندن به خود یا کودک